دفتر خاطرات پاییز

هر آن‌چه دیده نمی‌شود، وجود ندارد

من حدود یک دهه پیش به عنوان یک بچه شهرستانی، از اعماق شهرستان کاشان آمدم به دانشگاه شهید بهشتی تهران و این‌جا بود که از هجوم حقیقت به خاک افتادم. در شهر ما (آن موقع‌ها) این‌که آقاپسری ژل به موهایش بزند یا دخترخانمی مانتوی کوتاه بپوشد، عملی قبیح به شمار می‌رفت. ما آن‌جا یکی دوتا فضای غیر رسمی و نیمه‌رسمی داشتیم که به آن‌ها رفت و آمد می‌کردیم و در آن‌ها موی ژل‌زده و مانتوی کوتاه قابل رؤیت بود و در نوع خود از جمله لانه‌های مضلین شهر به شمار می‌رفت. اما دانشگاه بهشتی (آن موقع‌ها) تا حدی خلأ ناشی از عدم وجود سالن‌های مُد را پر می‌کرد و این‌طوری شد که در تهران رحل اقامت گزیدم.

حدود یک سال پیش، وقتی قرار شد دوباره برای مدتی کوتاه به دانشگاه بهشتی بازگردم، این مسئله موجبات نگرانی همسرم ـ که او هم از اعماق شهرستان خودشان قبلن آمده بود به دانشگاه بهشتی و اینجا رحل اقامت گزید ـ را فراهم آورد. البته این مسئله را وقتی به من گفت که موجبات نگرانی‌اش برطرف گردیده بود و در ادامه شرحش خواهم دارد.

حدس می‌زنم همسرم در اعماق وجودش به وجود نوعی همبستگی آماری میان فراوانی خانم‌های آلامُد و به سردی گراییدن کانون گرم خانواده‌مان قایل بود. چندی پیش که همسرم برای انجام کاری به دانشگاه آمده بود، آن‌قدر برادران ریشو و خواهران چادریِ تنها دماغشان پیدا، مشاهده کرد که به تردید افتاد این‌جا همان‌جا باشد. وضع به گونه‌ای بود که خود همسرم با پوشش عمیقن شهرستانی‌اش از بقیه متمایز بود و بنده به نوعی داشتم برای کانون گرم خانوادگی برادران حاضر در صحنه احساس خطر می‌کردم. در آن لحظات من و همسرم (حسن هم بود که دارد می‌رود امریکا آن‌جا دکتر شود) به عظمت پروژه‌ی «مهندسی فرهنگی» جمهوری اسلامی پی بردیم.

چندی است که بزرگان و نخبگان و «خواص» سیاسی ما هی می‌گویند می‌خواهیم مهندسی فرهنگی کنیم. مثلن تشخیص داده‌اند که مسئله‌ی پوشش یک مسئله‌ی فرهنگی است و برای درست کردنش باید رفت فرهنگ را مهندسی کرد. بنده به زعم خودم تا اینجای کار هیچ مشکلی با ایده‌شان ندارم. اما سپس بزرگان نشستند و فکر چاره کردند. اما چون هیچ‌کس نمی‌داند مهندسی فرهنگی کیست و چیست و چه‌جوری است و هیچ کس هم نیست تکلیف را مشخص کند، به این فکر افتادند که برای حل مسایل مختلف از جمله مسئله‌ی پوشش در دانشگاه‌ها از آن پس باید جریان ورود به دانشگاه را بیشتر کنترل کنند که کمتر جوانان بدپوشش وارد دانشگاه‌ها شوند. در داخل دانشگاه‌ هم آن‌هایی که بد‌پوشش‌اند را مورد برخورد و تنبیه قرار دهند و به این ترتیب مشکل حل می‌شود.

اگر بخواهیم مفروضات بزرگان درباره‌ی مهندسی فرهنگی پوشش در دانشگاه را در یک گزاره خلاصه کنیم، آن‌گزاره چنین است: «اگر بدپوشش‌ها در دانشگاه حضور نداشته باشند (دیده نشوند) پس معضل بدپوششی هم دیگر در آن‌جا وجود ندارد». این است مهندسی فرهنگی.

نمونه‌های مشابه در مورد رویکرد خواص به مهندسی فرهنگی بسیار است، اما شکل و فرم رفتار به طرز عجیبی در همه‌شان مشابهت دارد. ابتدا خواص مدتی پایش را به زمین می‌کوبد و گریه می‌کند و داد و هوار راه می‌اندازد که فلان مسئله‌ی اجتماعی یا فرهنگی من را ناراحت می‌کند و نادرست است و این‌کارها نباید بشود. بعد از مدتی که کسی توجهی نکرد، خواص برای مهندسی فرهنگی وارد صحنه می‌شود،‌ به این ترتیب که یک خودکار قرمز دست می‌گیرد و روی مسئله را با غیظ خط‌خطی می‌کند، بعد برگه را با آرامش و اطمینان خاطر بلند می‌کند و به همه نشان می‌دهد و می‌گوید دیگه اصن مسئله‌ای نیست که بخوام حلش کنم. اما مسئله متأسفانه زیر خط‌های قرمز به طرز زننده و تحریک‌آمیزی خودنمایی می‌کند.

یا مثلن اگر از بعضی احزاب سیاسی خوشمان نمی‌آید یا دیدگاه‌هایشان اذیتمان می‌کند، کاری ندارد اعضایش را می‌اندازیم زندان. بعد دیگر اصلن حزبی وجود ندارد که ناراحتمان کند. اگر هم دیدیم در مملکت خلأ حزب سیاسی وجود دارد، ‌خودمان چند تا حزب جایگزین می‌کنیم که خودمان هم ازشان خوشمان بیاید.

یا اگر محتوای علوم انسانی‌ آزارمان می‌دهد و روی اعصابمان است، ابتدا می‌گوییم علمتان باید بومی باشد، بعد استادهایی که روی اعصابمان هستند را از دانشگاه اخراج می‌کنیم. خلاصه کاری می‌کنیم که اصلن دیگری علمی وجود نداشته باشد که بخواهد بومی یا غیر بومی باشد.

در مجموع به نظر می‌رسد فرض اصلی و اساسی این است: «هرآن‌چه دیده نمی‌شود، وجود ندارد» (قاعده‌ی مورد اشاره درباره‌ی این وبلاگ هم صدق می‌کند). این جوری است که هر روز چیزهای بیشتری با عصبانیت، با خودکار قرمز خط می‌خورند و چیزهای بیشتری ممنوع می‌شوند.

***

نظام‌جان، پسرم، اگر معترض بودن عده‌ای از مردم به تو، ناراحتت می‌کند، این‌که بزرگوارانه چشمت را به رویشان ببندی یا کاری کنی که حتی‌المقدور جلوی چشمت نباشند، دلیل بر این نمی‌شود که آن‌ها اساسن وجود ندارند. می‌دانم اذیت می‌شوی ولی وجود دارند.

۲ دیدگاه | ارسال شده با موضوع » دفتر یادداشت